Seite drucken
 
Europejski Szlak Gotyku Ceglanego został na targach poświęconych ochronie zabytków denkmal2010 w Lipsku odznaczony złotym medalem za wyjątkowe starania wniesione w ochronę zabytków w Europie.
 
Goldmedaille
 
 
 
 
 

Gotyk Ceglany 

 
„Europejski Szlak Gotyku Ceglanego” łączy ze sobą kraje, regiony, miasta, kultury oraz ludzi poprzez uniwersalny język architektury. Na przejawy owego fascynującego kodu komunikacyjnego, który tak łatwo daje się rozpoznać dzięki swojej wyrazistości i ciepłu, można natknąć się wokół całego Morza Bałtyckiego - w kościołach, zamkach i ratuszach. Styl ceglanej architektury gotyckiej charakteryzują lśniące kolory wypalonej gliny, surowe powierzchnie ścian i olbrzymia różnorodność form architektonicznych, powstała na bazie prostych, jednolitych kształtów cegieł. Właśnie te cechy fascynowały i intrygowały przez wieki budowniczych. Średniowieczna architektura ceglana osiągnęła szczyt rozwoju w nadbałtyckich krajach Europy środkowej i północnej. Wielka liczba gotyckich zabytków z cegły rozsianych na wybrzeżu (a często też w głębi lądu) świadczy, jak wyrafinowana i bogata kultura architektoniczna rozwinęła się na tych terenach.

Gotyk ceglany zajmuje w historii europejskiej architektury ważne miejsce. Dzieje tej architektury były ściśle związane z historią krajów Europy północno-zachodniej i wschodniej między XIII i XVI w., a także z rozwojem oraz upadkiem Związku Hanzeatyckiego.
W XIII w. związki handlowe pomiędzy krajami Morza Bałtyckiego, a terenami, które w dniu dzisiejszym należą do Francji, Belgii i Holandii, zbudowały podłoże dla wspólnej kultury, która z kolei miała wpływ nie tylko na kraje bezpośrednio zaangażowane we współpracę kupiecką,
ale i na tereny leżące na wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego i dalej w głąb lądu.

W połowie XIII stulecia w architekturze katedr i bazylik dominował wyrafinowany styl francusko-flamandzki, którego wpływom ulegali zarówno duchowni, jak i architekci. Kanon wyznaczył kościół NMP w Lubece, a w jej ślady poszły kolejne duże bazyliki w Wismarze, Stralsundzie, Rydze, Malmö i Gnieźnie. Wiele miast Hanzy wybierało najbardziej kosztowną i najbardziej „szlachetną” wersję gotyckiej budowli sakralnej: trójnawową bazylikę z emporą w chórze, kaplicami, zewnętrznymi przyporami oraz transeptem.

W tym samym czasie w parafiach miejskich i wiejskich panowała moda na kościoły halowe. Wielkie, puste wnętrza tych budowli stanowiły antytezę dla wydłużonych, skomplikowanych architektonicznie wnętrz bazylik. Rywalizacja pomiędzy dwoma różnymi stylami przestrzennymi: halowym i bazylikowym, spowodowała powstanie najróżniejszych wariantów. Wiele kościołów halowych (jak na przykład kościoły mariackie w Rostocku i Gdańsku) rozwinęło własne typy zagospodarowania przestrzeni, z dobudowaną dodatkowo emporą w chórze i kaplicami.

Najpierw w głębi lądu, a później, od XV w., właściwie wszędzie kościoły halowe zaczęły być dominującym typem budowli sakralnej.Wiele kościołów i zabudowań klasztornych pozostawili nam budowniczy zakonni. Wznosili je przeważnie na prowincji lub tam, gdzie w rozwijających się ośrodkach miejskich przybywało wiernych – w zależności od celów, przyświecających danemu zakonowi.
 
Od drugiej połowy XIV w. na fasadach domów, a zwłaszcza na ich szczytach pojawiają się coraz bogatsze ornamenty. Typowe przykłady budynków z tego okresu można znaleźć w Neubrandenburgu, Greifswaldzie, Toruniu i Malborku. Ozdobne profilowania ożywiają drzwi, okna i balkony, a połyskująca czarna, brązowa i zielona glazura upiększa ściany. Bogatą ornamentyką wyróżniają się szczególnie budowle wznoszone przez Henryka Brunsberga. Do najbardziej typowych cech architektury ceglanej należą sklepienia gwiaździste i sieciowe. Rozwijają się pod koniec XIII w. głównie na terenach należących do strefy wpływu Zakonu Krzyżackiego. Na Litwie sukces odnosi styl późnogotycki – znaleźć tam można jedne z najpiękniejszych przykładów ceglanej architektury gotyckiej. Do arcydzieł tego okresu należą kościół św. Anny i kościół św. Bernarda w Wilnie – oba w stylu blisko spokrewnionym z flamandzkim gotykiem ceglanym.

Choć miasta i regiony rywalizowały ze sobą na polu politycznym i ekonomicznym, dzięki podobieństwom w architekturze można dostrzec, jak bardzo łączyła je wspólna kultura. Nawet współczesny turysta dojdzie - oglądając te zabytki - do wniosku, że choć widzi je po raz pierwszy, tkwi w nich coś znajomego. Poprzez te budowle tworzono niegdyś, wyrażano i utrwalano międzynarodową tożsamość kulturową, która opierała się na podobieństwach religijnych i ekonomicznych. To, że w dalszym ciągu dostrzegamy te podobieństwa, jest jedną z najważniejszych idei „Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego”.
Wspólną tożsamość kulturową łatwo jest dostrzec w architekturze miast należących w przeszłości do Hanzy. Właśnie tam w niebo wystrzeliwują wieże katedr i kościołów parafialnych. Dostojne ratusze z bogato dekorowanymi fasadami w dalszym ciągu stanowią wyraz dumy średniowiecznych mieszczan. Miejskie obwarowania, czasem zachowane w całości, przeważnie jednak tylko we fragmentach, na które składają się pojedyncze bramy i wieże, świadczą o sile militarnej tych miast. Zaś gotyckie domy prywatne i budynki publiczne z charakterystycznymi schodkowymi szczytami dowodzą bogactwa rodzącej się burżuazji.

Wiele budynków ma wspólne, historyczne korzenie, łączące na równi z architekturą miasta i regiony. „Europejski Szlak Gotyku Ceglanego” tworzy ścieżkę wiodącą przez historię Europy – historii, która dla wielu pozostaje nieznaną kartą. Na tej terra incognita wciąż można natknąć się niespodziewanie na wspaniałe znaleziska. Czekamy na nieustraszonych odkrywców!
 

Oferty podróży

 
Zapraszamy do poznania uroków Gotyku Ceglanego.
 
 
St. Johanneskirche, Tartu
 
 
St. Nikolaikirchekirche, Lüneburg
 
 
Am Sande 49, Lüneburg